25 marca 2026 r. w Żydowskim Muzeum Galicja w Krakowie odbyło się wyjątkowe wydarzenie artystyczne, będące częścią ogólnopolskiego projektu „Ślady niepamięci”, realizowanego przez Licea Sztuk Plastycznych Cosinus Young ART z Krakowa, Katowic, Warszawy i Wrocławia. Spotkanie zgromadziło bardzo liczną publiczność – przestrzeń muzeum wypełniła się gośćmi, którzy z dużym zainteresowaniem i zaangażowaniem śledzili efekty kilkumiesięcznej pracy uczniów.
Obecna była również reprezentacja Liceów Sztuk Plastycznych Cosinus Young ART z miast biorących udział w projekcie, co dodatkowo podkreśliło jego ogólnopolski charakter oraz integracyjny wymiar. Wydarzenie stanowiło twórczą odpowiedź młodzieży na wystawę czasową „Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach”, trwającą w Żydowskim Muzeum Galicja.
Zaprezentowane prace powstały na podstawie archiwalnych fotografii i przedstawiają nieistniejące już synagogi z wielu polskich miast. Każda realizacja była indywidualną próbą przywrócenia pamięci o miejscach, które zniknęły z mapy, ale nie z historii. Widzowie nie kryli uznania dla poziomu prac, podkreślając ich dojrzałość, wrażliwość oraz siłę przekazu.
Wprowadzeniem do wydarzenia był performance, inspirowany twórczością Brunona Schulza w reż. Eweliny Smereczyńskiej.
Wydarzenie otworzyli: pełniący obowiązki dyrektora muzeum Tomasz Strug oraz autorka i koordynatorka projektu Justyna Zarzecka. W swoim wystąpieniu Tomasz Strug podkreślił wartość inicjatywy, zwracając uwagę, że działania uczniów w istotny sposób przyczyniają się do „zapełniania luk pamięci” i przywracania obecności miejsc, które zniknęły z przestrzeni miast. Justyna Zarzecka odniosła się natomiast do symboliki plakatów towarzyszących obu wystawom – uczniowskiej i muzealnej „Niewyobrażalne. Pustka po wielkich Synagogach” oraz współistnienia i współdziałania. Zaznaczyła, że projekt „Ślady niepamięci” jest przykładem działania „razem” – bez antagonizmów – a dowodem na to jest fakt, że młodzież z różnych miast połączyła siły, tworząc spójną opowieść o pamięci.
Podkreśliła również współpracę szkół Cosinus Young 15+ w Krakowie – czyli Liceum Sztuk Plastycznych Cosinus Young ART w Krakowie oraz Technikum dla Młodzieży Cosinus w Krakowie – przy realizacji makiety synagogi w Łodzi. Stała się ona symbolem tej współpracy. Makieta, wykonana w technologii druku 3D, była efektem wspólnej pracy uczniów, którzy – mimo bardzo ograniczonej dokumentacji archiwalnej – podjęli się rekonstrukcji obiektu. W realizację projektu zaangażowani byli nauczyciele Karolina Stefańska oraz Dominik Zalewski, wspierając młodzież zarówno merytorycznie, jak i technologicznie. Efekt ich pracy spotkał się z dużym uznaniem publiczności, która mogła również zapoznać się z kulisami pracy nad powstaniem tej makiety.
Artystyczną całość wydarzenia dopełnił koncert piosenki międzywojnia w wykonaniu środowiska edukacyjno- artystycznego szkół Cosinus Young z Krakowa – Klaudii Zboralskiej i Joanny Skwary. Na akordeonie towarzyszyli im Andrzej Gugała i Przemysław Luty . Muzyczna część spotkania nadała wydarzeniu refleksyjny i poruszający charakter, stanowiąc ważne dopełnienie artystycznej narracji. Publiczność mogła również wysłuchać piosenek w wykonaniu szkolnego chóru Cracovia Cosinus.
– Ten projekt jest dla naszych uczniów nie tylko zadaniem artystycznym, ale przede wszystkim ważnym doświadczeniem odpowiedzialności za pamięć. Młodzi ludzie, sięgając po archiwalne fotografie i nowoczesne technologie, podjęli się zadania artystycznego wypełnienia nieobecności i pustki, które po sobie pozostawiły nieistniejące już synagogi. – podkreśliła Justyna Zarzecka.
Projekt „Ślady niepamięci” nie kończy się na tej prezentacji. Druga część zostanie zaprezentowana 14 maja 2026 r. o godz. 17.00 w plenerowej przestrzeni wystawienniczej Muzeum KL Płaszów, stanowiąc kontynuację podjętej refleksji i rozszerzenie narracji o miejscach niepamięci.
Wydarzenie w Żydowskim Muzeum Galicja pokazało, że współczesna młodzież potrafi w dojrzały i odpowiedzialny sposób podejmować dialog z historią, tworząc sztukę zaangażowaną i ważną społecznie.
Uczestnicy projektu „Ślady niepamięci”: CosinusYoung ART Katowice: Olena Kalchenko, Valentyna Sadymakh, Adelina Ostapchuk, Natalia Miśta, Lea Makowska, Veronika Zherebna, Bianka Bednarek, Alona Terekhova, Oleh Koretskyi, Dominika Szczerbak, Taisiia Vasyliuk, Oliwia Lewandowska, Jan Rutkowski CosinusYoung ART Warszawa: Anastasiya Makhveyenia, Zuzanna Piotrowska, Oskar Sadurski, Martin Ojdana, Marharyta Androshchuk, Daryna Kavalenka CosinusYoung ART Wrocław: Diana Sorochynska, Evelina Mykhaylyshyn, Julia Zonzel, Aleksandra Omelchuk CosinusYoung 15+ Kraków: Denis Stotskyi, Oskar Szczepaniec, Bartosz Kochański, Klaudia Kulma, Marcel Bednarski, Vladimirs Boginičs, Mateusz Bulira, Andrii Butenko, Jan Kapsa, Mikołaj Płoskonka, Szymon Ponicz CosinusYoung ART Kraków: Jagoda Ptak, Natalia Patryarcha, Sonia Ovadchuk, Anna Marchenko, Daryna Bondar, Uliana Chashnikova.
Patronat medialny nad wydarzeniem objęły: TVP3 Kraków, TVP Info, Radio Kraków oraz Krakow.pl.
Źródło: Materiały prasowe