Czy zwykły przedmiot może opowiedzieć historię człowieka? Stary strój, drewniana zabawka, narzędzie pracy, fotografia czy ozdoba mogą być świadectwem życia całych społeczności. Taką właśnie opowieść od ponad stu lat tworzy Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie – miejsce, w którym kultura codzienna staje się kluczem do poznania przeszłości i współczesności.
Historia muzeum rozpoczęła się dzięki Sewerynowi Udzieli – nauczycielowi, społecznikowi i badaczowi kultury ludowej. Placówka została otwarta 19 lutego 1911 roku, choć pierwsze kolekcje Udziela zaczął gromadzić już wcześniej. Początkowo próbował stworzyć dział etnograficzny przy Muzeum Narodowym w Sukiennicach, jednak z czasem powołał samodzielną instytucję. Pierwsza wystawa Muzeum Etnograficznego mieściła się w kilku pomieszczeniach przy ul. Studenckiej 12. Kilka lat później zbiory przeniesiono na Wawel, a po II wojnie światowej muzeum znalazło swoją siedzibę w dawnym ratuszu na krakowskim Kazimierzu.
Dziś Muzeum Etnograficzne w Krakowie posiada jedną z najważniejszych kolekcji etnograficznych w Polsce. Jego zbiory obejmują ponad 80 tysięcy obiektów dokumentujących życie codzienne, religijność, pracę, sztukę i przemiany społeczne. Wśród nich znajdują się m.in. stroje ludowe, przedmioty gospodarstwa domowego, narzędzia, zabawki, dzieła sztuki, obiekty związane z obrzędowością oraz fotografie i archiwalia. Kolekcja obejmuje nie tylko kulturę Polski, ale również wybrane regiony Europy, Azji, Afryki i obu Ameryk.
Jednym z najcenniejszych elementów zbiorów są kolekcje związane z kulturą Huculszczyzny, które muzeum zawdzięcza m.in. Helenie Dąbczańskiej. Ważną część stanowią także obiekty pozyskiwane od podróżników, badaczy, nauczycieli i lokalnych społeczności. To właśnie dzięki zaangażowaniu wielu osób udało się stworzyć kolekcję pokazującą różnorodność ludzkich doświadczeń.
Muzeum nie ogranicza się jednak do przechowywania dawnych przedmiotów. Jego działalność obejmuje badania terenowe, projekty edukacyjne, wystawy czasowe i działania skierowane do współczesnych odbiorców. Współczesna etnografia nie zajmuje się wyłącznie przeszłością – bada także zmieniający się świat, codzienne zwyczaje, relacje społeczne i sposoby, w jakie ludzie tworzą swoją kulturę.
Wizyta w Muzeum Etnograficznym to okazja, by spojrzeć na kulturę z bliska. Nie przez wielkie wydarzenia historyczne, lecz przez rzeczy, które towarzyszyły ludziom każdego dnia – ubrania, przedmioty pracy, ozdoby, symbole i rodzinne pamiątki. Każdy z tych obiektów niesie opowieść o konkretnych osobach, miejscach i zwyczajach.
Muzeum Etnograficzne w Krakowie pozostaje więc nie tylko miejscem spotkania z tradycją, ale także przestrzenią do zadawania pytań o własną tożsamość i świat, który nas otacza. Jak przypominają twórcy muzeum, etnografia pomaga lepiej zrozumieć zarówno przeszłość, jak i współczesność.
Fot. Marcin Jędrysiak